Uluslararası Ticarette Kullanılan Taşıma Belgeleri

Nakliye ve/veya taşıma belgeleri uluslararası ticaret işlemlerinin merkezinde yer almaktadır. Bu belgeler nakliye hattı, havayolu şirketi, uluslararası nakliye şirketi, demiryolu, nakliye şirketi veya lojistik şirketi tarafından verilir.

Nakliye firmasına ve nakliye firması nakliye belgelerine, işlemin bir muhasebe kaydını, malların nereye ve nasıl gönderileceğine ilişkin talimatlar ve sevkiyatın işlenmesi için talimatlar veren bir açıklama sunar.

Her bir taşıma modu için bir Karayolu Türü Belgesi vardır (karayolu taşımacılığı için CMR, deniz taşımacılığı konşimento vb.). Multimodal taşıma ünitelerinde taşınan mallar (çoğunlukla konteynerler) FIATA multimodal Konşimento (FBL) adlı bir belgeyi kullanır. Nakliye belgelerinin yönetimi ve işlenmesi ile ilgili sorumluluk taraflar arasında kararlaştırılan satış koşullarına (Incoterms) bağlı olacaktır.

Taşıma Belgeleri

Deniz Yolu Konşimentosu

Konşimento, bir taşımacının aracısı tarafından, bir mal sahibine (kaptan, acente veya bir gemi sahibi tarafından imzalanan ve malların) alındığına dair yazılı kanıtları içeren bir göndericiye verilen taşıma belgeleri arasında yer alır. Taşıma sözleşmesi yapılır ve belirtilen varış limanında malları konşimentoların yasal sahibine teslim etme taahhüdü yapılır.

Bu nedenle konşimento, hem ticari mal girişi hem de navlun olarak teslimat sözleşmesidir. Çok çeşitli konşimento türleri ve bunlarla ilgili olarak bir taşıma belgesi grubu olarak ilgili bir dizi düzenleme vardır.

Konşimento pazarlık edilebilir bir araç olduğu için mallar taşınırken onaylanabilir ve üçüncü bir tarafa devredilebilir.

Kara Yolu Konşimentosu (CMR)

Taşıma belgeleri arasında akla ilk gelen belgelerden biri CMR belgesidir. CMR taşıma belgesi, sürücülerin, operatörlerin ve nakliye şirketlerinin, tarafların sorumluluklarını ve yükümlülüklerini uluslararası yollardan mal taşımacılığı sözleşmesine yönlendiren uluslararası bir sevk notudur, taşıma belgelerindendir.

Taşıyıcı genellikle formu doldurur, ancak gönderen – diğer bir deyişle ihracatçı – bilgilerin doğruluğundan sorumludur ve mallar toplandığında formu imzalamalıdır.

Alıcı ayrıca, teslimatta malın teslimatını onaylayabilmesi ve hizmetleri için ödemeyi haklı çıkarabilmesi için gerekli olan teslimat formunu imzalayacaktır.

CMR taşıma belgesi, bir başlık belgesi değildir ve bu nedenle pazarlık konusu yoktur. Bu belge ihracatçı ve nakliye firması tarafından hazırlanır ve ithalatçıya ve nakliyeciye yöneliktir.

Hava Yolu Konşimentosu (AWB)

Havayolu konşimentosu, yükün havaalanından havaalanına taşınmasını kapsayan, pazarlığa açık olmayan bir nakliye belgesidir.

Pazarlık yapılmadığından ve peşin olarak ödemesi yapılmayan malların kontrolünü korumak amacıyla, satıcılar genellikle satış temsilcilerine hava sevkıyatlarını veya alıcıların nakliye acentelerini gönderir.

Havayolu konşimentosu pazarlığa açık bir belge değildir. Sadece taşıma için malların kabul edildiğini gösterir.

Bu belge IATA Transport Acentası veya havayolu şirketi tarafından hazırlanır ve ihracatçıya, havayolu şirketine ve ithalatçıya yöneliktir.

Demir Yolu Hamule Senedi (CIM)

Tekil taşıma belgeleri arasında en az kullanılan belge türüdür. TCDD tarafından oluşturulan bu belge ürünlerin sorunsuz şekilde teslim alındığını ve yüklendiğini ifade etmektedir. Diğer bir ifadeyle, ürünlerin sonraki süreçte sorumluluğun taşıyıcıya devredildiğini gösteren belgedir. CIM belgesiyle ilgili olarak şöyle bir ayrıntı bulunmaktadır; eğer göndericinin ürünleri bir vagonu doldurmayacak büyüklükteyse, doğrudan göndericiye CIM belgesi oluşturulmaz. Bu nedenle, gönderici yetkilendirilmiş bir aracı lojistik firmasıyla anlaşır, bu lojistik firması başka yüklerle ürünleri konsolide ederek taşır. Bu sayede vagonun tamamı doldurulmuş olur. Bu durumda TCDD CIM belgesini aracı lojistik firması adına oluşturur. Asıl gönderici ise ürünlerini teslim ettiğine dair, aracı lojistik firmasından nakliyeci makbuzu alır.

Çok Modlu Taşımacılık Konşimentosu

Çok modlu konşimento kara yoluyla ve deniz yoluyla nakliyat gibi iki veya daha fazla taşıma modunu kapsayan uluslararası taşıma belgeleri arasında yer alır.

Aynı zamanda taşıma sözleşmesi ve malların alındığına dair makbuz olarak kullanılır.

Kural olarak, çok modlu konşimentolar pazarlığa açık belgeler değildir.

Bu belgeyi yalnızca FIATA’ya (Uluslararası Yük İleticileri Birlikleri Federasyonu) entegre yetkili ileticiler verebilir. İhracatçıya, varış ülkesindeki çok modlu taşımacılık operatörüne ve ithalatçıya yöneliktir.

Taşıma Belgelerine Ek Olarak İstenen Diğer Önemli Belgeler

Bu belgeler doğrudan taşıma belgeleri kategorisinde olmasa bile, taşıma ve gümrük geçişleri sırasında kontrolleri sağlanan belgelerdir. Bu nedenle taşıma belgeleriyle ayrılmaz bir bütünlük oluşturur. Bu belgeler;

• Sigorta
• Ticari Fatura
• Çeki Listesi
• Teslimat Notu

Sigorta

Kargo Sigortası Sertifikası, belirli bir gönderide yürürlükte olan sigorta kapsamının türünü ve miktarını gösteren bir belgedir. Sigorta şirketinin adını ve kapsam şartlarını içerir. Doğrudan taşıma belgeleri arasında yer almasa da taşımacılığın yapılabilmesi için gereklidir.

Yük Sigorta Belgesi’nin orijinal nüshasının bir talebin ibrazı için gereklidir. Bir sigorta talebini desteklemek için gerekli belgelerin kopyaları arasında sigorta poliçesi veya sertifikası, konşimento, fatura, paketleme listesi ve bir anket raporu bulunur.

Taşımacılık şirketleri tarafından hazırlanan ve yönetilen bu nakliye belgelerine ek olarak, ihracatçı tarafından nakliye sırasında mallara eşlik eden diğer üç belgeden de bahsetmelidir: Uluslararası ticari fatura, paketleme listesi ve teslimat notu.

Ticari Fatura

Uluslararası ticari fatura, uluslararası satışla ilgili tüm bilgileri içeren bir idari belgedir. Satılan ürün/hizmetlerin kalemi, miktarı, fiyatı, teslimat ve ödeme koşulları ile satışa dahil edilebilecek vergi ve diğer harcamalar uluslararası ticari faturada ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Aynı şekilde doğrudan taşıma belgeleri arasında yer almaz, fakat kontrol amaçlı kullanılır.

İthalatçı, uluslararası ticari fatura’nın orijinali ile ülkesinin vergi otoritesine, ödemesi gereken miktarı, kime ödeyeceğini ve kararlaştırılan ödeme yöntemini beyan eder. İhracatçı için bu belge, dış pazarlarda yaptığı satışların belgesel kanıtı anlamına gelir.

Üçüncü ülkelerle yapılan operasyonlarda, uluslararası ticari fatura uygulanan ülkeye girdiği anda uygulanan vergi ve tarife haklarının ödenmesi gereken gümrük beyannamesinin bir parçasıdır. AB ülkeleri ile yapılan işlemlerde, bu belge temel vergi çözüm şartlarına uymak için işlem ve vergi muafiyeti beyanı olarak kullanılır.

Bu belge ihracatçı tarafından hazırlanır ve ithalatçıya ve ithalat gümrükleme işlemlerine yöneliktir.

Çeki Listesi

Çeki listesi, ticari faturanın daha ayrıntılı bir versiyonudur, ancak fiyat bilgisi içermez. Diğerlerinin yanı sıra aşağıdakileri içermelidir: fatura numarası, malların miktarı ve tanımı, malların ağırlığı, paketlerin sayısı ve nakliye işaretleri ve numaraları.

Çeki listesinin bir kopyası genellikle gönderinin kendisine eklenir ve teslim alındığında kontrol edilmesine yardımcı olmak için doğrudan alıcıya başka bir kopya gönderilir.

Tüm işlemlerde zorunlu olmamakla birlikte, bazı ülkeler ve bazı alıcılar tarafından istenmektedir.

Bu belge ihracatçı tarafından hazırlanır ve ithalatçıya, nakliyeciye ve ithalat gümrüklemesine hitap eder.

Teslimat Notu

Teslim notu, tanımını ve teslim edilen ürünlerin miktarını listeleyen malların sevkiyatına eşlik eden nakliye belgelerinden biridir. Alıcı ya da alıcı tarafından imzalanan teslimat notunun bir kopyası, teslimat kanıtı olarak satıcıya ya da göndericiye iade edilir.

Teslim notları ihracatçı için ikili bir işleve sahiptir: ürünlerin mağazadan çıkarılmasını haklı çıkarır ve ithalatçıya kredi teslimini kanıtlar ve bu nedenle de ithalatçının nakliyeci tarafından sağlanan kopyayı imzalaması önemlidir. İthalatçı için teslim notları, alınan malların satın alma siparişinde veya sözleşmede listelenenlerle eşleştiğini doğrulamaya hizmet eder. Taşıyıcı için, malların teslim edildiğinin kanıtı olarak kullanılan belgedir.

Yazarın notu: Dış ticarette kullanılan belgelerle ilgili yazımı okuyarak belgelerin ayrıntılı tanımlarına ve boş şablonlarına ulaşabilirsiniz.

Kaynakça:

Sema Babayiğit – Uluslararası Ticarette Kullanılan Belgeler